RecceLabPacenotes uitgelegd: de complete rallygids
Pacenotes (ook pace notes of gewoon rallynotities) zijn de beschrijving van een klassementsproef door de copiloot: elke bocht, elke top, elke kruising en elk gevaar, in steno genoteerd tijdens de verkenning en hardop voorgelezen aan de rijder terwijl de auto op topsnelheid rijdt. Dankzij pacenotes kunnen rallyrijders volle bak gaan op wegen die ze een paar dagen eerder maar twee keer, langzaam, hebben gereden.
Wat zijn pacenotes?
Een rally wordt gewonnen op de klassementsproeven (KP's): stukken afgesloten openbare weg die één auto tegelijk tegen de klok worden gereden. Crews mogen deze wegen niet op snelheid oefenen. In plaats daarvan rijden rijder en copiloot tijdens de verkenning (recce) de proef met wettelijke snelheid en bouwen ze er hun eigen kaart in woorden van. Die kaart zijn de pacenotes.
Eén notitie vertelt de rijder meestal vier dingen:
- Richting: links of rechts.
- Scherpte: hoe snel de bocht genomen kan worden, meestal als cijfer.
- Vorm en toevoegingen: of de bocht lang is, dichtloopt, opengaat, een top bevat of niet gesneden mag worden.
- Wat er daarna komt: een afstand tot het volgende kenmerk, of een verbindingswoord zoals in of en als kenmerken vlak na elkaar volgen.
Een typische notitie klinkt zo: "100 links 4 lang, sluit, in rechts 2, niet snijden." Dat betekent: over 100 meter komt een middelsnelle linkerbocht die lang is en naar de uitgang toe krapper wordt, direct gevolgd door een langzame rechterbocht waarvan de rijder de binnenkant niet mag snijden vanwege een greppel, rots of ander gevaar.
Pacenotes zijn iets anders dan het roadbook. Het roadbook wordt door de organisator aan elke crew uitgereikt en beschrijft de route met standaardschetsen ("tulpen", Engels tulips) en afstanden, inclusief de verbindingstrajecten tussen de proeven. Pacenotes zijn persoonlijk: elke crew schrijft ze zelf, in de eigen taal en het eigen systeem, en beschrijft daarin hoe snel de weg gereden kan worden.
Een korte geschiedenis
Gedetailleerde routenotities bestonden al lang voor de moderne rallysport. Twee vaak aangehaalde vroege voorbeelden zijn Karl Kling en Hans Klenk, die in 1952 met behulp van notities de Carrera Panamericana wonnen, en Stirling Moss, die in 1955 de Mille Miglia won terwijl journalist Denis Jenkinson notities voorlas van een papieren rol. Sindsdien zijn pacenotes overal standaard in de rallysport, van nationale clubrally's tot het wereldkampioenschap rally (WRC).
Schalen voor de scherpte van bochten
Er bestaat geen eenduidig officieel systeem. Elke crew gebruikt de schaal waarbij de rijder zich het prettigst voelt, en de copiloot past zich aan. De meest gebruikte benaderingen zijn:
| Systeem | Zo werkt het | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Cijfers, 6 = snelst | Bochten krijgen een cijfer van 1 tot 6. Een 6 is bijna vol gas, een 1 is heel langzaam. Haarspeldbochten en haakse bochten krijgen eigen woorden. | "Rechts 5" is een snelle rechter; "links 2" is langzaam. |
| Cijfers, 1 = snelst | Hetzelfde idee omgekeerd: lage cijfers zijn snelle bochten. Sommige rijders denken makkelijker in "1 = minste stuuruitslag". | "Links 1" is bijna vol gas. |
| Op basis van versnelling | Het cijfer is de versnelling die de rijder in de bocht verwacht te gebruiken. | "Rechts 3" = een bocht in de derde versnelling. |
| Beschrijvend | Woorden in plaats van cijfers: vol, snel, medium, langzaam, haaks, haarspeld. | "Medium links", "langzaam rechts". |
Welk systeem ook: een paar woorden vallen buiten de cijferschaal, omdat ze een vorm beschrijven en niet alleen een snelheid:
- Haaks (Engels square): een bocht van ongeveer 90°, meestal op een kruising.
- Haarspeld (Engels hairpin): een bocht die bijna 180° terugdraait.
- Vol of vol gas (Engels flat of flat out): een knik die zonder gas los te laten genomen kan worden.
Veel crews voegen ook + of − toe om een gradatie te verfijnen ("4 plus" is iets sneller dan een 4). De belangrijkste regel is consistentie: een 4 moet altijd als een 4 voelen, op de eerste proef en op de laatste.
Veelgebruikte termen in pacenotes
Naast richting en scherpte gebruiken pacenotes een compacte woordenschat. De tabel toont veelgebruikte termen met het Engelse origineel tussen haakjes; de exacte woorden verschillen per crew en per land.
| Term | Betekenis |
|---|---|
| 100, 150, 200… | Afstand in meters tot de volgende notitie. |
| in (into) | Het volgende kenmerk volgt meteen; geen tijd om de auto recht te zetten. |
| en (and) | Een korte tussenruimte tot het volgende kenmerk. |
| lang / heel lang (long / very long) | De bocht duurt langer dan de gradatie doet vermoeden. |
| kort (short) | Een korte bocht, snel voorbij. |
| sluit / sluit laat (tightens / tightens late) | De straal wordt kleiner naar de uitgang toe. |
| opent (opens / widens) | De bocht wordt sneller naar de uitgang toe. |
| niet snijden (don't cut) | Binnenkant op de weg blijven: greppel, rots, boomstronk of zachte berm. |
| snijden (cut) | De binnenkant kan veilig gebruikt worden. |
| binnen houden / buiten houden (keep in / keep out) | De auto aan de binnen- of buitenkant van de weg plaatsen. |
| top / over top (crest / over crest) | De weg gaat over een verhoging; het zicht erachter is blind. |
| sprong (jump) | De auto komt los van de grond. |
| bult, kuil (bump, dip) | Een verandering in het wegdek die de auto onrustig maakt. |
| versmalt (narrows) | De weg wordt smaller. |
| opgelet, dubbel opgelet, driedubbel opgelet (caution, double caution, triple caution) | Oplopende gevaarniveaus; vaak genoteerd als één, twee of drie uitroeptekens. |
| kruising / op kruising (junction / at junction) | De route slaat af op een kruispunt of splitsing. |
| brug, hek, rooster (bridge, gate, grid) | Vaste objecten die de weg versmallen of veranderen. |
| los, gravel, modder, ijs (loose, gravel, mud, ice) | Waarschuwingen over het wegdek, vaak toegevoegd door de gravel- of ice-notecrew. |
Zo schrijven crews notities tijdens de verkenning
Pacenotes ontstaan tijdens de verkenning. In het wereldkampioenschap rally staan de regels crews twee doorgangen per klassementsproef toe, in het gewone verkeer en met wettelijk toegestane snelheid, waarbij de snelheid via gps-tracking wordt gecontroleerd. De gebruikelijke werkwijze:
- Eerste doorgang: schrijven. De rijder benoemt elk kenmerk zodra het verschijnt ("links 4 lang, niet snijden"), en de copiloot noteert het in steno, samen met de afstanden van de tripmeter.
- Tweede doorgang: controleren. De copiloot leest de notities voor alsof het de proef is, en de rijder corrigeert gradaties, voegt waarschuwingen toe en past alles aan wat niet goed voelde.
- Nabespreking. 's Avonds neemt de crew de notities nog eens door, vaak met onboardbeelden uit de verkenningsauto of van eerdere jaren, om het boek voor de rally op te schonen.
Steno is persoonlijk. Een links 4 kan als pijl met cijfer worden genoteerd, een top als een boogje, een waarschuwing als "!". Waar het om gaat, is dat de copiloot het direct kan lezen terwijl hij door de cockpit wordt geslingerd.
Zo lezen copiloten voor op snelheid
Voorlezen is een vak apart. Goede copiloten:
- Lezen vooruit, maar niet te ver. De rijder heeft de volgende bocht vroeg genoeg nodig om zich voor te bereiden, maar niet zo vroeg dat hij hem vergeten is als hij eraan komt.
- Houden een ritme vast. Toon en spreektempo dragen informatie over: snelle stukken worden snel voorgelezen, waarschuwingen krijgen nadruk.
- Weten altijd waar ze zijn. Copiloten controleren de notities met de tripmeter en herkenningspunten, zodat ze meteen de draad weer oppakken als de auto van de lijn raakt of een notitie gemist wordt.
- Blijven kalm. De stem via de intercom is het referentiepunt van de rijder in de auto. Als er iets misgaat, helpt een duidelijke, rustige aanwijzing meer dan wat dan ook.
Gravelcrews, ice notes en safety notes
De omstandigheden op de weg veranderen tussen verkenning en rally. Op het hoogste niveau zetten teams gravel-notecrews in (bij winterrally's zoals de Rallye Monte-Carlo of Rally Zweden ice-notecrews genoemd). Zij rijden de proeven kort voor de deelnemers en werken de notities bij met verse informatie: nieuwe sporen, verschoven stenen, ijsplekken of gesneden lijnen. De deelnemende crew neemt die aanpassingen vervolgens over in het eigen boek.
Organisatoren van sommige rally's geven daarnaast safety notes uit die voor iedereen bekende gevaren aangeven, zoals een lastige kruising of een plek waar al eerder auto's zijn verongelukt.
Veelgemaakte fouten met pacenotes
- Inconsistente gradaties. Een bocht die op vrijdag een 4 is en een vergelijkbare die op zaterdag een 5 is, ondermijnt het vertrouwen in de notities.
- Te veel details. Notities die alles willen beschrijven, zijn niet op tijd voor te lezen. De beste boeken zijn precies maar zuinig.
- Ontbrekende afstanden. Zonder afstanden kan de rijder niet inschatten hoe lang een rechte lijn is tot het volgende remmoment.
- Graderen op verkenningssnelheid. Een bocht voelt bij 60 km/u heel anders dan op wedstrijdsnelheid. Ervaren rijders leren zich de proefsnelheid "voor te stellen".
- Geen kalibratie. Als de tripmeter niet op het roadbook van de organisator is afgesteld, lopen de afstanden in de loop van de proef uit elkaar.
Digitale pacenotes en RecceLab
Papier en potlood zijn in de auto nog steeds standaard, maar steeds meer crews bereiden hun notities digitaal voor, controleren ze en oefenen ermee. RecceLab is een browsertool die daarvoor gemaakt is:
- Verkenning met gps. Voer notities tijdens de verkenning in via een toetsenpaneel; elke notitie wordt aan haar gps-positie gekoppeld.
- Concept op basis van een GPX-track. Genereer uit een routebestand een eerste concept van bochten en scherptes, duidelijk gemarkeerd als schatting die op de weg gecontroleerd moet worden.
- Studio. Synchroniseer je notities met onboardvideo (YouTube of een lokaal bestand) en oefen het voorlezen in de maat met de auto.
- Werkt offline en in 16 talen.
Controleer altijd het reglement van je rally om te zien welke apparaten tijdens de verkenning en in de wedstrijdauto zijn toegestaan.
Veelgestelde vragen
Waarom hebben rallyrijders pacenotes nodig?
Proeven zijn lang (in het WRC zijn de meeste ongeveer 10 tot 30 km) en lopen over wegen die de rijder nauwelijks kent. Op wedstrijdsnelheid is er geen tijd om een bocht te zien en dan te reageren; de notities vertellen de rijder wat er achter de volgende top ligt voordat hij het kan zien.
Welk pacenotesysteem is het beste?
Objectief bestaat er geen beste. Het beste systeem is het systeem dat de rijder direct begrijpt en dat de crew consequent gebruikt. Beginners starten vaak met een eenvoudige schaal van 1 tot 6 en een klein aantal toevoegingen.
Mag ik de notities van iemand anders gebruiken?
Bij de meeste internationale rally's schrijven crews hun eigen notities tijdens de verkenning. Sommige nationale kampioenschappen stellen door de organisator gemaakte notities ter beschikking aan alle deelnemers om kosten te besparen. Controleer het reglement van de rally.
Wat is het verschil tussen pacenotes en een roadbook?
Het roadbook is de officiële routebeschrijving van de organisator. Pacenotes zijn de eigen, veel gedetailleerdere beschrijving van de crew van hoe elke klassementsproef gereden moet worden.