RecceLabRallide özel etap (ÖE) nedir?
Özel etap (ÖE; İngilizcesi special stage, SS), ralli ekiplerinin tek tek ve zamana karşı yarıştığı, trafiğe kapatılmış zamanlı yol bölümüdür. Bir ralli çok sayıda özel etaptan oluşur; toplam süresi (etap süreleri ve varsa cezalar) en düşük olan ekip kazanır.
Özel etabın tanımı
Pist yarışlarından farklı olarak ralli araçları yan yana yarışmaz. Ralli iki tür bölüme ayrılır:
- Özel etaplar: halka kapatılmış, saniyenin onda biri hassasiyetle ölçülen yollar. Ralli burada belirlenir.
- Transfer yolları (İngilizcesi road section ya da liaison): etaplar ve servis parkı arasındaki normal kamu yolları. Ekipler trafik kurallarına uymak ve her kontrol noktasına zamanında varmak zorundadır.
Etaplar toprak (çakıl), asfalt, kar ve buz ya da bunların karışımı zeminlerde olabilir. Dünya Ralli Şampiyonası'nda etapların çoğu yaklaşık 10 ile 30 km arasındadır; daha kısa ve daha uzun etaplar da vardır. Birçok etap gün içinde iki kez koşulur: sabah turunda ve öğleden sonra, yolun genellikle daha bozuk ya da kirli olduğu ikinci turda.
Bir özel etap nasıl işler?
- Zaman kontrol (ZK). Ekipler her etaptan önce, zaman kartlarındaki dakikada zaman kontrol noktasına giriş yapar. Erken ya da geç varmak cezalandırılır.
- Etap startı. Araçlar belirli aralıklarla tek tek start alır; bu aralık yarışa ve sınıfa göre genellikle bir ile üç dakika arasındadır. Start, saat ya da görevli tarafından geri sayımla verilir.
- Etapta. Pilot tam hızda sürerken co-pilot yol notlarını okur. Ara zamanlar (split), takımların ve izleyicilerin etap boyunca tempoyu karşılaştırmasını sağlar.
- Uçan finiş. Etap süresi, araç bitiş çizgisini hızla geçtiği anda durur.
- Stop noktası. Uçan finişten kısa bir mesafe sonra araç durur ve etap süresi zaman kartına yazılır.
Stop noktasından sonra ekip transfer yolu üzerinden bir sonraki zaman kontrole ya da servise devam eder.
Yola çıkış sırası neden önemli?
Araçlar arka arkaya start aldığı için etap kullanıldıkça koşullar değişir. Toprak zeminde yola ilk çıkan araçlar "süpürücü" görevi görür: sürüş çizgisindeki gevşek çakılı temizlerler ve genellikle daha yavaş kalırlar; sonraki araçlar daha temiz ve hızlı bir yol bulur. Islak ya da çamurlu koşullarda etki tersine dönebilir ve sonraki araçlar daha derin izlerle karşılaşır. Bu nedenle şampiyonalar yola çıkış sırası için kurallar koyar; genellikle ilk gün şampiyona sıralamasına, sonrasında ise genel klasmana göre.
Özel etap türleri
Süper özel etap
Genellikle bir stadyumda, şehir merkezinde ya da özel olarak hazırlanmış bir alanda yapılan, izleyici dostu kısa etap. Bazı süper özel etaplarda iki paralel parkur bulunur ve iki araç yan yana koşar. Çoğunlukla açılış akşamı yapılır, sonucu pek değiştirmez ama büyük kalabalıklar çeker.
Power Stage
Bir WRC yarışının canlı yayınlanan son etabı. 2025'ten beri kullanılan puan sisteminde Power Stage'in en hızlı beş (puan almaya uygun) pilotu 5, 4, 3, 2 ve 1 bonus puan alır. Ayrıntılar WRC rehberimizde.
Shakedown
Shakedown, ralli başlamadan önce etaba benzer bir yolda yapılan test seansıdır; aracı ve ayarları kontrol etmek için kullanılır. Süreleri sonuca sayılmaz.
Özel etap diğer dillerde ne denir?
Ralli uluslararası bir spordur ve özel etabın kısaltması dile göre değişir. Yaygın kullanılan terimler:
| Dil | Terim | Kısaltma |
|---|---|---|
| Türkçe | özel etap | ÖE |
| İngilizce | special stage | SS |
| Almanca | Wertungsprüfung | WP |
| Fransızca | épreuve spéciale / spéciale | ES |
| İtalyanca | prova speciale | PS |
| İspanyolca | tramo cronometrado | TC |
| Portekizce | prova especial de classificação | PEC |
| Fince | erikoiskoe | EK |
| Lehçe | odcinek specjalny | OS |
Özel etaplarda güvenlik
Özel etaplar kapalıdır ve görevliler (marşallar) tarafından denetlenir; sağlık ve kurtarma ekipleri hazır bekler. Ekipler, kaza sonrası durum bildirmek için üçgen reflektör ve OK/SOS levhası gibi güvenlik ekipmanları taşır. İzleyiciler belirlenen alanlarda kalmalıdır; virajların dış tarafı en tehlikeli yerlerden biridir.
RecceLab ile etap çalışın
RecceLab ile bir etabı sürmeden önce hazırlanabilirsiniz: GPX rotasından viraj taslağı çıkarın, keşifte notlarınızı GPS ile kaydedin ve etabı araç içi video ile notlarınız senkronize şekilde yeniden izleyin. Yeni co-pilotların okuma ritmini çalışması için pratik bir yöntemdir.
Sık sorulan sorular
Bir özel etap kaç km'dir?
Yarışa göre değişir. WRC'de etapların çoğu yaklaşık 10–30 km'dir; süper özel etaplar yalnızca birkaç kilometre olabilirken bazı klasik etaplar çok daha uzundur.
Etap durdurulursa ne olur?
Bir etap, örneğin bir kaza sonrası durdurulursa, etabı tam hızda tamamlayamayan ekiplere komiserlerin belirlediği farazi (notional) bir süre verilebilir.
Transfer yolları zamanlı mı?
Transfer yollarının hedef süreleri vardır ve zaman kontrollerde denetlenir, ancak bir yarış değildir. Ekipler yasal şekilde sürmeli ve programa uygun varmalıdır.